.
ประวัติและเส้นทางการพัฒนาจาก ผาชัน–สามพันโบก สู่ อุทยานธรณีอุบลราชธานี
เรื่องราวของอุบลจีโอพาร์คเริ่มต้นจากการมองเห็นคุณค่าของแผ่นดินที่ผู้คนอาศัยและผูกพันมาอย่างยาวนาน หน้าผาหินทราย แก่งกลางแม่น้ำ เสาหินรูปร่างแปลกตา และหลักฐานชีวิตในอดีต เป็นทรัพยากรที่เปิดโอกาสให้ศึกษาเรื่องราวของโลก ขณะเดียวกัน ชุมชนในพื้นที่ก็มีความรู้ ประสบการณ์ และวัฒนธรรมที่สัมพันธ์กับธรรมชาติรอบตัว การพัฒนาอุทยานธรณีจึงเป็นการนำคุณค่าเหล่านี้มาเชื่อมโยงกัน เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ การอนุรักษ์ และประโยชน์ต่อท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง
ก่อนจะเป็นที่รู้จักในชื่อ “อุทยานธรณีอุบลราชธานี” พื้นที่แห่งนี้ใช้ชื่อว่า “อุทยานธรณีผาชัน สามพันโบก” ชื่อเดิมสะท้อนแหล่งภูมิประเทศสำคัญที่เป็นจุดจดจำของพื้นที่ และเป็นชื่อที่ปรากฏในประวัติการดำเนินงานช่วงแรก ต่อมาจึงพัฒนามาสู่ชื่อที่สื่อถึงอัตลักษณ์ของจังหวัดและภาพรวมของพื้นที่อุทยานธรณีได้กว้างขึ้น เว็บไซต์อุทยานธรณีอุบลราชธานีระบุถึงความร่วมมือของกรมทรัพยากรธรณีกับทีมจังหวัดในการสำรวจและผลักดันการจัดตั้งตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
จุดเริ่มต้นอย่างเป็นทางการคือ วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 ซึ่งเป็นวันที่ได้รับการจัดตั้งเป็น อุทยานธรณีระดับท้องถิ่น ตามตารางประวัติการจัดตั้งอุทยานธรณีในรายงานสถานการณ์ธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี พ.ศ. 2567 ของ กรมทรัพยากรธรณี วันดังกล่าวจึงเป็นหมุดหมายสำคัญของการเริ่มต้นพัฒนาพื้นที่ภายใต้แนวคิดอุทยานธรณีอย่างเป็นรูปธรรม
ความหมายของการจัดตั้งอุทยานธรณีอยู่ที่การสร้างแนวทางดูแลพื้นที่ร่วมกัน แหล่งธรรมชาติแต่ละแห่งมีคุณค่าและความเปราะบางแตกต่างกัน การพัฒนาจึงต้องอาศัยทั้งความรู้ทางวิชาการและความเข้าใจสภาพท้องถิ่น การรวบรวมข้อมูลแหล่ง การอธิบายความสำคัญ และการประสานผู้เกี่ยวข้องเป็นพื้นฐานที่ช่วยให้การอนุรักษ์กับการใช้ประโยชน์เดินไปในทิศทางเดียวกัน สำหรับประชาชน การมีอุทยานธรณียังเป็นโอกาสที่จะเรียนรู้ว่าทรัพยากรใกล้บ้านมีความหมายต่อประวัติศาสตร์โลกและชีวิตของตนอย่างไร
หลังจากการจัดตั้งระดับท้องถิ่น การพัฒนาได้ก้าวสู่หมุดหมายถัดมาใน วันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2562 เมื่อ อุทยานธรณีผาชัน สามพันโบก ได้รับการรับรองเป็น “อุทยานธรณีประเทศไทย” วันที่ดังกล่าวปรากฏในรายงานของกรมทรัพยากรธรณีในช่องการรับรองระดับประเทศ จึงควรใช้เป็นหลักในการเล่าประวัติการได้รับสถานะครั้งแรก และแยกออกจากการประเมินซ้ำในเวลาต่อมา
การก้าวสู่ระดับประเทศทำให้เรื่องราวของพื้นที่มีบริบทกว้างขึ้น ทั้งในด้านการสื่อสารคุณค่าของมรดกธรณีและการพัฒนาความร่วมมือ การดูแลอุทยานธรณีเป็นงานต่อเนื่องที่ต้องเชื่อมโยงความรู้กับการปฏิบัติจริง เช่น การทำให้ข้อมูลทางวิชาการเข้าใจง่าย การช่วยให้คนในชุมชนมีส่วนร่วมในการเล่าเรื่อง และการส่งเสริมให้ผู้มาเยือนเรียนรู้โดยไม่สร้างความเสียหายต่อแหล่ง คุณภาพของการดำเนินงานเหล่านี้มีความสำคัญต่อการรักษาคุณค่าของพื้นที่ในระยะยาว
ต่อมา อุทยานธรณีผาชัน สามพันโบก ผ่านการรับรองให้คงสถานะอุทยานธรณีประเทศไทยต่ออีก 4 ปี โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2566 ถึงวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2570 ข่าวของสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดอุบลราชธานี รายงานถึงการรับรองรอบนี้ พร้อมการเห็นชอบให้เปลี่ยนแปลงพื้นที่และเปลี่ยนชื่อเป็น “อุทยานธรณีอุบลราชธานี” รวมถึงข้อเสนอแนะให้กำหนดเป้าหมายและแผนพัฒนาสู่ระดับโลกต่อไป
การเปลี่ยนชื่อจาก “ผาชัน สามพันโบก” มาเป็น “อุทยานธรณีอุบลราชธานี” ช่วยให้การสื่อสารครอบคลุมเรื่องราวของพื้นที่ได้มากขึ้น ในเชิงการนำเสนอ ชื่อจังหวัดสามารถเชื่อมโยงแหล่งธรณีวิทยา ธรรมชาติ วัฒนธรรม และชุมชนหลายแห่งเข้าด้วยกัน ขณะเดียวกัน ชื่อเดิมยังมีความสำคัญในฐานะส่วนหนึ่งของประวัติการก่อตั้ง การจัดทำเอกสารหรือสื่อเกี่ยวกับความเป็นมาจึงควรกล่าวถึงทั้งสองชื่อ เพื่อให้ผู้อ่านติดตามพัฒนาการได้อย่างต่อเนื่อง
ในปี พ.ศ. 2567 มีหลักฐานการขับเคลื่อนงานเพิ่มเติมจากการประชุมวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2567 ณ องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดรายงานว่า ที่ประชุมรับทราบผลการคงสถานะระดับประเทศและพิจารณาประเด็นเกี่ยวกับชื่ออุทยานธรณี รวมถึงการเสนอปรับบัญชีแหล่งธรณีจาก 44 แหล่งเป็น 46 แหล่ง โดยเพิ่มแหล่งภูพร้าวและแก่งแซน้อย ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลของการดำเนินงานในช่วงเวลาดังกล่าว จึงควรอ่านในบริบททางประวัติศาสตร์ ไม่ใช้แทนจำนวนแหล่งล่าสุดโดยอัตโนมัติ
ข่าวการประชุมครั้งเดียวกันยังกล่าวถึงการเตรียมรับผู้เชี่ยวชาญเพื่อให้ความรู้ ร่วมสำรวจ และให้คำแนะนำด้านธรณีวิทยา ตลอดจนการปรับปรุงคำอธิบายขอบเขตและความสำคัญของพื้นที่ ประเด็นเหล่านี้สะท้อนว่างานพัฒนาอุทยานธรณีต้องอาศัยการทบทวนข้อมูลอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านคุณค่าของแต่ละแหล่งและความเชื่อมโยงของแหล่งทั้งหมดภายในพื้นที่เดียวกัน
หมุดหมายระดับนโยบายที่สำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2569 คณะรัฐมนตรีเห็นชอบให้เสนออุทยานธรณีอุบลราชธานีเข้ารับการรับรองเป็นอุทยานธรณีโลกของยูเนสโก ตามข้อเสนอของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การเห็นชอบครั้งนี้เป็นก้าวหนึ่งในกระบวนการเสนอสมัคร โดยมีเป้าหมายเชื่อมการอนุรักษ์มรดกธรณีกับการศึกษา การท่องเที่ยว และการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน
ข่าวรัฐบาลระบุกรอบการดำเนินงานให้ประเทศไทยแสดงความจำนงต่อยูเนสโกภายในวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 และจัดส่งเอกสารสมัครอย่างเป็นทางการในช่วงวันที่ 1 ตุลาคมถึง 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 ก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณาและตรวจประเมิน ทั้งนี้ กำหนดการดังกล่าวเป็นกรอบที่ประกาศไว้ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าการส่งเอกสารทุกขั้นตอนเสร็จสิ้นแล้ว และมติให้เสนอสมัครก็ยังไม่ใช่การได้รับการรับรองเป็นอุทยานธรณีโลก
เมื่อพิจารณาพัฒนาการตั้งแต่ พ.ศ. 2554 เป็นต้นมา จะเห็นบทบาทของทั้งหน่วยงานในพื้นที่และหน่วยงานด้านวิชาการ การสำรวจช่วยให้รู้จักทรัพยากร การจัดตั้งช่วยวางกรอบการทำงาน การรับรองระดับประเทศและการประเมินซ้ำช่วยให้มีการติดตามคุณภาพ ส่วนการเตรียมเสนอสมัครระดับโลกเป็นโอกาสให้ทบทวนความพร้อมในภาพรวม อย่างไรก็ตาม คุณค่าที่ผู้คนสัมผัสได้ย่อมเกิดจากการดูแลแหล่งจริง การเรียนรู้ที่มีคุณภาพ และการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างต่อเนื่อง
สำหรับคนในท้องถิ่น ประวัติอุทยานธรณีสามารถเป็นเรื่องเล่าที่เชื่อมการทำงานของหลายรุ่นเข้าด้วยกัน ผู้รู้ในชุมชนช่วยถ่ายทอดประสบการณ์เกี่ยวกับพื้นที่ ครูและเยาวชนช่วยต่อยอดการเรียนรู้ นักวิชาการช่วยตรวจสอบและอธิบายหลักฐาน ขณะที่ผู้ดูแลแหล่งและองค์กรท้องถิ่นมีบทบาทประสานการดำเนินงาน การเก็บรักษาเอกสาร ภาพกิจกรรม และเรื่องเล่าจากผู้มีส่วนร่วมจึงเป็นสิ่งที่ควรทำควบคู่กัน เพื่อให้ประวัติของอุทยานธรณีมีทั้งความถูกต้องและมิติของผู้คน
จากชื่อ “อุทยานธรณีผาชัน สามพันโบก” สู่ “อุทยานธรณีอุบลราชธานี” เส้นทางการพัฒนานี้แสดงให้เห็นการต่อยอดคุณค่าของแผ่นดินให้เป็นแหล่งเรียนรู้และความร่วมมือ ประวัติที่กำลังดำเนินต่อไปจึงมีพื้นที่ให้ทุกคนร่วมสร้าง ผ่านการดูแลธรรมชาติ การถ่ายทอดข้อมูลอย่างรับผิดชอบ และการส่งต่อความรู้แก่คนรุ่นใหม่ เพื่อให้มรดกธรณีและเรื่องราวของอุบลราชธานียังคงมีความหมายต่อชีวิตผู้คนในอนาคต
.
#อุบลจีโอพาร์ค #อุทยานธรณีอุบลราชธานี #UbonGeopark #ประวัติอุทยานธรณี #ผาชันสามพันโบก #มรดกธรณี #ธรณีวิทยา #ชุมชนท้องถิ่น #การอนุรักษ์ #การพัฒนาอย่างยั่งยืน
