.

Geodiversity-07 กลุ่มหินโคราชและหมวดหินสำคัญ

UBON RATCHATHANI GEOPARK | GEODIVERSITY SERIES

Geodiversity กลุ่มหินโคราชและหมวดหินสำคัญ

เสาขัว ภูพาน และโคกกรวดต่างกันอย่างไร - อ่านประวัติแม่น้ำโบราณ โลกของไดโนเสาร์ และกำเนิดภูมิประเทศหินทรายแห่งอุบลราชธานี

บทนำ: หินทรายที่ดูคล้ายกัน อาจบันทึกประวัติศาสตร์คนละช่วงเวลา

เมื่อเดินทางไปยังผาแต้ม สามพันโบก ผาชัน หรือแหล่งไดโนเสาร์โคกผาส่วม เราจะพบหินตะกอนหลากหลายลักษณะ ทั้งหินทรายสีอ่อน หินทรายสีน้ำตาลแดง หินทรายแป้ง และหินโคลน บางบริเวณปรากฏเป็นหน้าผาสูงชัน บางแห่งเป็นลานหินกว้างใหญ่ หรือเป็นชั้นหินที่เก็บรักษาซากดึกดำบรรพ์ของสิ่งมีชีวิตในอดีต

แม้หินเหล่านี้อาจมีรูปลักษณ์คล้ายกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดในช่วงเวลาเดียวกัน หรือสะสมตัวภายใต้สภาพแวดล้อมแบบเดียวกันทั้งหมด

เบื้องหลังความแตกต่างดังกล่าวคือเรื่องราวของ กลุ่มหินโคราช (Khorat Group) ซึ่งเป็นชุดหินตะกอนสำคัญที่แผ่กระจายอยู่บนที่ราบสูงโคราช และเป็นพื้นฐานทางธรณีวิทยาของแหล่งมรดกหลายแห่งในจังหวัดอุบลราชธานี

โดยเฉพาะสามหมวดหินที่มีความสำคัญต่อเรื่องราวทางธรณีวิทยาของพื้นที่ ได้แก่ หมวดหินเสาขัว (Sao Khua Formation) หมวดหินภูพาน (Phu Phan Formation) และหมวดหินโคกกรวด (Khok Kruat Formation)

หินทั้งสามหมวดนี้ช่วยบันทึกสภาพแวดล้อมบนทวีปในมหายุคมีโซโซอิก ตั้งแต่การสะสมตัวของตะกอนในระบบแม่น้ำและที่ราบน้ำท่วมถึง ไปจนถึงสภาพแวดล้อมที่มีไดโนเสาร์และสัตว์มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ ดำรงชีวิตอยู่

การเรียนรู้ความแตกต่างของหมวดหินจึงเป็นพื้นฐานสำคัญของ Geodiversity เพราะทำให้เราเข้าใจว่า หินแต่ละชั้นไม่ได้บอกเพียงชนิดของวัสดุ แต่ยังเป็นหลักฐานของเหตุการณ์และสภาพแวดล้อมในประวัติศาสตร์โลก

กลุ่มหินและหมวดหินแตกต่างกันอย่างไร

ในการศึกษาลำดับชั้นหิน นักธรณีวิทยาจัดหน่วยหินตามลักษณะทางกายภาพที่สังเกตและจำแนกได้ เรียกว่า Lithostratigraphy หรือการลำดับชั้นหินตามลักษณะเนื้อหิน

หมวดหิน (Formation) เป็นหน่วยสำคัญที่มีลักษณะทางหินวิทยาสามารถจำแนกและทำแผนที่ได้ อาจประกอบด้วยหินชนิดเดียวหรือหลายชนิดสลับชั้นกัน ส่วน กลุ่มหิน (Group) เป็นหน่วยที่ประกอบด้วยหมวดหินตั้งแต่สองหมวดขึ้นไป ซึ่งมีความสัมพันธ์กันในเชิงลำดับชั้นหิน

ตัวอย่างเช่น กลุ่มหินโคราชประกอบด้วยหมวดหินหลายหน่วย โดยหมวดหินเสาขัว ภูพาน และโคกกรวดเป็นสามหน่วยที่เรียงลำดับกันในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้น

การจำแนกหมวดหินไม่ได้อาศัยสีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาชนิดหิน ขนาดเม็ดตะกอน โครงสร้างชั้นหิน ความสัมพันธ์กับหน่วยหินด้านบนและด้านล่าง รวมถึงข้อมูลแผนที่และหลักฐานจากการสำรวจภาคสนาม

หินทรายสีแดงจากสองพื้นที่อาจอยู่คนละหมวดหินได้ ขณะเดียวกันหมวดหินเดียวกันก็อาจประกอบด้วยหินหลายสีและหลายขนาดเม็ดตะกอน

อีกประเด็นที่สำคัญคือ ชื่อหมวดหินไม่ได้เท่ากับตัวเลขอายุที่แน่นอนเพียงค่าเดียว เพราะหน่วยหินอาจสะสมตัวต่อเนื่องเป็นช่วงเวลายาวนาน และการกำหนดอายุอาจเปลี่ยนแปลงเมื่อมีหลักฐานวิจัยใหม่

กลุ่มหินโคราช: หลักฐานจากระบบสะสมตะกอนบนทวีป

กรมทรัพยากรธรณีอธิบายว่ากลุ่มหินโคราชประกอบด้วยหินตะกอนที่สะสมตัวบนทวีปเป็นส่วนใหญ่ มีลักษณะเด่นคือหินทราย หินทรายแป้ง หินโคลน หินดินดาน และหินกรวดมน โดยบางหน่วยมีสีแดงหรือน้ำตาลแดงจากองค์ประกอบของแร่และสภาพแวดล้อมทางเคมี

หินเหล่านี้เกิดจากวัสดุที่ถูกกัดเซาะและพัดพามาสะสมในแอ่งตะกอน ก่อนถูกตะกอนรุ่นใหม่ทับถม อัดแน่น และเชื่อมประสานจนกลายเป็นหินแข็ง

กลุ่มหินโคราชมีประวัติการสะสมตะกอนตั้งแต่ช่วงปลายยุคไทรแอสซิก ผ่านยุคจูแรสซิกและยุคครีเทเชียส แต่แต่ละหมวดหินไม่ได้สะสมตัวอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีช่องว่างของเวลาเสมอไป

ในเอกสารกรมทรัพยากรธรณีมีระบบการแบ่งกลุ่มหินโคราชหลายแบบตามแนวทางของผู้ศึกษาและช่วงเวลาที่จัดทำเอกสาร เช่น การจำแนกเป็นแปดหรือเก้าหมวดหิน โดยเอกสาร Lexicon of Stratigraphic Names of Thailand และงานศึกษาลำดับชั้นหินบางฉบับใช้การแบ่งเป็นเก้าหมวดหิน ขณะที่งานวิจัยอื่นเสนอขอบเขตกลุ่มหินแตกต่างออกไป

ความแตกต่างดังกล่าวเป็นประเด็นทางวิชาการเรื่องการจัดจำแนกหน่วยหิน ไม่ได้หมายความว่าข้อมูลทุกฉบับขัดแย้งกันในลักษณะของหินที่พบจริง

สำหรับการสื่อความหมายของอุทยานธรณีอุบลราชธานี ควรเลือกกรอบอ้างอิงหลักจากกรมทรัพยากรธรณี และระบุฉบับหรือปีของเอกสารที่ใช้ เพื่อให้ชื่อหน่วยหินในป้าย เว็บไซต์ ฐานข้อมูล และเอกสารวิชาการสอดคล้องกัน

ลำดับหมวดหินสำคัญจากอายุแก่ไปอ่อน

ตารางต่อไปนี้แสดงลำดับหน่วยหินที่เกี่ยวข้องกับช่วงประวัติศาสตร์ซึ่งเป็นหัวใจของเรื่องราวทางธรณีวิทยาอุบลราชธานี โดยไม่ได้หมายความว่าทุกหมวดหินปรากฏให้เห็นภายในขอบเขตอุทยานธรณีทั้ง 46 แหล่ง

สรุปลำดับตามกรอบการจำแนกเก้าหมวดหินของ กรมทรัพยากรธรณี ไม่ใช่ภาพตัดขวางที่วัดได้ต่อเนื่องจากจุดเดียวในอุบลราชธานี

หมวดหินเสาขัว: ร่องรอยแม่น้ำและที่ราบน้ำท่วมถึงในอดีต

หมวดหินเสาขัว (Sao Khua Formation) เป็นหน่วยหินในช่วงครีเทเชียสตอนต้น มีลักษณะเด่นจากการพบหินทรายแป้ง หินโคลน หินทราย และหินตะกอนชนิดอื่นสลับกัน โดยหลายบริเวณมีสีน้ำตาลแดงหรือแดงอิฐ

ลักษณะการสลับกันของชั้นหินเหล่านี้เป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยอธิบายการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมการสะสมตะกอน โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างร่องน้ำกับที่ราบน้ำท่วมถึง

ในช่วงที่กระแสน้ำมีกำลังพัดพาสูง อาจมีทรายหรือวัสดุหยาบสะสมตัวมากขึ้น ขณะที่บริเวณน้ำไหลช้าหรือมีน้ำท่วมขัง ตะกอนละเอียดอย่างทรายแป้งและโคลนสามารถตกสะสมตัวได้

งานวิจัยทางตะกอนวิทยาของหมวดหินเสาขัวสนับสนุนการตีความสภาพแวดล้อมแม่น้ำและที่ราบน้ำท่วมถึง แต่รายละเอียดของระบบแม่น้ำอาจแตกต่างกันระหว่างพื้นที่และช่วงเวลาที่ศึกษา

หมวดหินเสาขัวยังมีความสำคัญทางบรรพชีวินวิทยา เนื่องจากมีรายงานซากดึกดำบรรพ์สัตว์มีกระดูกสันหลัง รวมถึงไดโนเสาร์จากหลายพื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สำหรับจังหวัดอุบลราชธานี ตัวอย่างที่มีข้อมูลทางการชัดเจนคือ UBGP-G-013 ผาแต้ม (Pha Taem Cliff) โดยฐานข้อมูลแหล่งธรรมชาติของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุว่าหมวดหินเสาขัวอยู่ด้านล่างของหมวดหินภูพานในบริเวณผาแต้ม

หินตอนล่างมีทั้งหินโคลน หินทรายแป้งที่มีสารเนื้อปูนประสาน และตะกอนเนื้อปูนบางลักษณะ ขณะที่ส่วนบนเป็นหินทรายและหินเนื้อกรวดของหมวดหินภูพาน

ความแตกต่างนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมการศึกษาหน้าผาจึงต้องพิจารณาชั้นหินทั้งแนวดิ่ง ไม่ใช่สังเกตเพียงส่วนบนหรือส่วนที่มองเห็นชัดที่สุด

หมวดหินภูพาน: จากทรายแม่น้ำโบราณสู่หน้าผาและลานหิน

หมวดหินภูพาน (Phu Phan Formation) มีลักษณะเด่นจากหินทรายที่มีขนาดเม็ดตะกอนตั้งแต่ปานกลางถึงหยาบ รวมถึงหินทรายเนื้อกรวดและหินกรวดมน ซึ่งมักปรากฏเป็นชั้นค่อนข้างหนา

โครงสร้างสำคัญที่พบคือ ชั้นเฉียงระดับ (Cross-bedding) ซึ่งเกิดจากการสะสมตัวของทรายบนด้านลาดของสันตะกอนที่เคลื่อนที่ตามกระแสน้ำในอดีต

ข้อมูลนี้สนับสนุนว่าหมวดหินภูพานมีความสัมพันธ์กับระบบแม่น้ำโบราณที่สามารถเคลื่อนย้ายทรายหยาบและกรวดได้ แม้ลักษณะทางน้ำและสภาพแวดล้อมในรายละเอียดจะต้องศึกษาจากหลักฐานแต่ละพื้นที่

เมื่อหินทรายเหล่านี้ถูกเปิดเผยบนพื้นผิวโลก ส่วนที่มีความทนทานสูงอาจคงเหลือเป็นลานหิน สันหิน หรือชะง่อนผา ขณะที่รอยแตกและส่วนที่มีความแข็งแรงต่ำกว่าถูกผุพังและกร่อนมากขึ้น

แหล่งตัวอย่างที่ได้รับการยืนยันชัดเจนคือ UBGP-G-002 สามพันโบก (Sam Pan Bok Pothole) ซึ่งกรมทรัพยากรธรณีระบุว่าเป็นหินทรายและหินทรายเนื้อกรวดของหมวดหินภูพาน มีอายุโดยประมาณ 110 ล้านปี

ลานหินสามพันโบกแสดงโครงสร้างชั้นเฉียงระดับและมีหลุมกุมภลักษณ์จำนวนมาก โดยหลุมเหล่านี้เกิดจากกระแสน้ำโขงและตะกอนกรวดทรายขัดสีพื้นผิวหินภายหลังการก่อตัวของชั้นหิน

ดังนั้นจึงต้องแยกให้ชัดเจนว่า หินทรายของสามพันโบกมีอายุระดับร้อยล้านปี แต่รูปร่างหลุมหินเกิดขึ้นในช่วงเวลาภายหลัง และไม่ควรนำอายุหินไปใช้เป็นอายุหลุมโดยตรง

ส่วนบริเวณผาแต้ม หมวดหินภูพานปรากฏเป็นลานหินและชะง่อนผาอยู่เหนือหน่วยหินเสาขัว เป็นตัวอย่างสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างลำดับชั้นหินกับภูมิประเทศปัจจุบัน

หมวดหินโคกกรวด: ชั้นหินที่เก็บรักษาหลักฐานชีวิตยุคไดโนเสาร์

หมวดหินโคกกรวด (Khok Kruat Formation) เป็นหน่วยหินที่อายุน้อยกว่าหมวดหินภูพานในลำดับชั้นหินของกลุ่มหินโคราช

หินที่พบประกอบด้วยหินทรายสีน้ำตาลแดงหรือแดงเข้ม หินทรายแป้ง หินโคลน และชั้นหินกรวดมนหรือหินตะกอนที่มีสารเนื้อปูนเป็นองค์ประกอบในบางบริเวณ

ลักษณะเหล่านี้สัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมการสะสมตะกอนบนทวีป โดยมีทั้งบริเวณทางน้ำและพื้นที่ที่ตะกอนเนื้อละเอียดสะสมตัวได้

หมวดหินโคกกรวดมีความสำคัญเป็นพิเศษต่ออุทยานธรณีอุบลราชธานี เพราะเป็นหน่วยหินที่พบซากดึกดำบรรพ์ใน UBGP-G-001 แหล่งไดโนเสาร์โคกผาส่วม (Dinosaur Yuk Sud Tai Site)

งานวิจัยของ Manitkoon และคณะ ตีพิมพ์ในวารสาร Fossil Record ปี ค.ศ. 2022 ระบุว่าแหล่งโคกผาส่วมอยู่ในหมวดหินโคกกรวด ช่วง Aptian–Albian ของยุคครีเทเชียสตอนต้น และพบหลักฐานสัตว์มีกระดูกสันหลังหลากหลายกลุ่ม

กลุ่มสัตว์ที่รายงาน ได้แก่ ไดโนเสาร์กินพืชและกินเนื้อ ฉลามกลุ่มไฮโบดอนต์ ปลากระดูกแข็ง เต่า สัตว์กลุ่มจระเข้ และเทอโรซอร์

หลักฐานเหล่านี้ทำให้หมวดหินโคกกรวดไม่ใช่เพียงชุดหินตะกอนสีแดง แต่เป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับศึกษาชุมชนสัตว์และระบบนิเวศบนทวีปในช่วงครีเทเชียสตอนต้น

การพบสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับแหล่งน้ำร่วมกับสัตว์บกยังสนับสนุนการอธิบายสภาพแวดล้อมโบราณที่มีความหลากหลาย แต่ไม่ได้หมายความว่าสัตว์ทุกตัวอาศัยอยู่ในเวลาเดียวกันหรือตายพร้อมกัน เพราะซากอาจมีประวัติการสะสมตัวแตกต่างกัน

อีกประเด็นที่ควรระวังคือชื่อสื่อความหมาย “ไดโนเสาร์ยุคสุดท้ายของไทย” ซึ่งไม่ควรตีความว่าไดโนเสาร์โคกผาส่วมเป็นไดโนเสาร์รุ่นสุดท้ายก่อนการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ของไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกเมื่อประมาณ 66 ล้านปีก่อน

เปรียบเทียบเสาขัว ภูพาน และโคกกรวด

ตารางเปรียบเทียบลักษณะเด่นโดยสรุป แต่ละหมวดหินยังมีความแปรผันตามพื้นที่ ไม่ควรใช้ตารางนี้จำแนกก้อนหินตัวอย่างโดยไม่ศึกษาบริบทชั้นหิน

ทำไมหินแต่ละหมวดจึงสร้างภูมิประเทศต่างกัน

แม้หินตะกอนจะอยู่ในพื้นที่เดียวกัน แต่การวางตัวของชั้นหินและองค์ประกอบทางหินวิทยาสามารถทำให้ภูมิประเทศพัฒนาแตกต่างกันได้

หินทรายที่มีสารเชื่อมประสานแข็งแรงอาจทนทานต่อการผุพังมากกว่าหินบางประเภทที่มีเนื้อละเอียดหรือมีแนวแตกหนาแน่น ขณะเดียวกันหินทรายชนิดเดียวกันก็อาจผุพังในอัตราไม่เท่ากันตามความพรุน ความชื้น และสภาพแวดล้อมเฉพาะจุด

หากหินที่ทนทานสูงวางอยู่เหนือหินที่ถูกกร่อนได้ง่ายกว่า บางพื้นที่อาจเกิดหน้าผาหรือชะง่อนหินเมื่อส่วนล่างสูญเสียเนื้อหินมากขึ้น

ลานหินทรายบางแห่งถูกกระแสน้ำกัดเซาะจนเกิดกุมภลักษณ์ ขณะที่บริเวณอื่นเกิดเสาหินรูปเห็ดจากการผุพังและการกร่อนที่แตกต่างกัน

ตัวอย่างผาแต้มแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ของหน่วยหินเสาขัวกับภูพานในบริเวณหน้าผาและลานหิน ส่วนสามพันโบกเป็นตัวอย่างของหินภูพานที่ถูกกระแสน้ำโขงปรับแต่งพื้นผิวให้เกิดหลุมหินจำนวนมาก

สิ่งเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่า หินเป็นวัสดุตั้งต้น ส่วนกระบวนการทางธรณีวิทยาเป็นผู้เปลี่ยนแปลงรูปร่างของภูมิประเทศ

อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถสรุปว่าหมวดหินภูพานจะต้องเกิดหน้าผาหรือเสาเฉลียงเสมอ หรือหมวดหินเสาขัวจะต้องถูกกัดเซาะง่ายทุกแห่ง เพราะคุณสมบัติและสภาพแวดล้อมจริงแตกต่างกันตามตำแหน่ง

จากสามหมวดหินสู่เรื่องราวทางธรณีวิทยาของอุบลราชธานี

เมื่อพิจารณาหมวดหินเสาขัว ภูพาน และโคกกรวดร่วมกัน เราสามารถสร้างกรอบเรื่องราวทางธรณีวิทยาของพื้นที่ได้อย่างต่อเนื่อง

ลำดับชั้นหินและเรื่องราวของโลกโบราณ

ภาพแนวคิดจากอายุอ่อนกว่าอยู่ด้านบน สู่อายุแก่กว่าด้านล่าง ไม่ใช่มาตราส่วนความหนาหินจริง

หมวดหินโคกกรวด

หินทรายสีแดงและหลักฐานไดโนเสาร์ — โคกผาส่วม

หมวดหินภูพาน

ทรายและกรวดจากระบบแม่น้ำโบราณ — สามพันโบกและส่วนบนของผาแต้ม

หมวดหินเสาขัว

ทางน้ำและที่ราบน้ำท่วมถึง — ส่วนล่างของผาแต้ม

การเรียงหน่วยหินเป็นลำดับทางธรณีวิทยา ไม่ได้หมายความว่ามีชั้นหินครบทั้งสามหมวดเปิดเผยให้เห็นในทุกแหล่ง

ในช่วงเวลาหนึ่ง พื้นที่สะสมตะกอนของหมวดหินเสาขัวมีทางน้ำและบริเวณที่ราบน้ำท่วมถึง ต่อมาในช่วงการสะสมหมวดหินภูพาน มีการสะสมตะกอนทรายและกรวดในระบบทางน้ำที่สามารถพัดพาวัสดุหยาบได้

จากนั้นหมวดหินโคกกรวดได้บันทึกสภาพแวดล้อมอีกช่วงหนึ่งซึ่งมีทั้งแหล่งน้ำและสัตว์มีกระดูกสันหลังหลากหลายกลุ่ม รวมถึงไดโนเสาร์ที่พบหลักฐานในพื้นที่โคกผาส่วม

หลังจากหน่วยหินเหล่านี้ก่อตัวแล้ว กระบวนการทางธรณีวิทยาที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาภายหลังได้เปลี่ยนแปลงพื้นผิวโลก จนเกิดหน้าผา ลานหิน เสาเฉลียง และภูมิประเทศที่สัมพันธ์กับแม่น้ำโขงในปัจจุบัน

เรียนรู้จากแหล่งจริง: หินหมวดใดอยู่ที่ไหน

สำหรับการพัฒนาเนื้อหาบนเว็บไซต์และสื่อเรียนรู้อุทยานธรณีอุบลราชธานี ควรเชื่อมโยงเรื่องราวของหมวดหินกับทะเบียนแหล่งที่มีข้อมูลยืนยันชัดเจน ดังนี้

การศึกษาภาคสนามควรสังเกตสีและเนื้อหิน แนวชั้นหิน ขนาดเม็ดตะกอน รอยแตก และลักษณะความสัมพันธ์กับชั้นหินด้านบนและด้านล่าง พร้อมบันทึกพิกัดและภาพถ่ายทุกครั้ง

ที่สำคัญ ไม่ควรใช้รูปร่างของภูมิประเทศเพียงอย่างเดียวระบุชื่อหมวดหิน ตัวอย่างเช่น เสาเฉลียงรูปเห็ดอาจเกิดในหินทรายหลายหน่วยได้ จึงจำเป็นต้องตรวจสอบแผนที่ธรณีวิทยาและลำดับชั้นหินในบริเวณที่ศึกษา

การอนุรักษ์หินและชั้นหิน: รักษาหลักฐานประวัติศาสตร์โลก

หินและชั้นหินเป็นหลักฐานธรรมชาติที่ไม่สามารถสร้างทดแทนได้อย่างง่ายดาย เพราะบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมและเหตุการณ์ในอดีตไว้ภายในเนื้อหิน

การขีดเขียนบนหน้าผา การกะเทาะตัวอย่างโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือการทำลายบริเวณที่มีโครงสร้างชั้นหินเด่นชัด อาจส่งผลให้หลักฐานที่มีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์เสียหายถาวร

การอนุรักษ์จึงต้องดำเนินควบคู่กับการสำรวจ การจัดทำทะเบียน การบันทึกข้อมูลชั้นหิน และการกำหนดมาตรการคุ้มครองแหล่งที่เหมาะสม

สำหรับอุทยานธรณีอุบลราชธานี ควรจัดทำฐานข้อมูลหน่วยหินของแหล่งมรดกทั้ง 46 แห่ง โดยระบุชื่อหมวดหิน หลักฐานที่ใช้จำแนก ช่วงอายุที่มีการอ้างอิง เอกสารวิชาการ และระดับความเชื่อมั่นของข้อมูล เพื่อสนับสนุนการสร้างสื่อเรียนรู้ที่มีความถูกต้องและตรวจสอบย้อนกลับได้

สรุป: หินสามหมวดที่ร่วมกันเล่าเรื่องแผ่นดินอุบลราชธานี

หมวดหินเสาขัว ภูพาน และโคกกรวดเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มหินโคราชที่ช่วยบันทึกประวัติศาสตร์การสะสมตะกอนบนทวีปในยุคครีเทเชียสตอนต้น

หมวดหินเสาขัวช่วยอธิบายระบบแม่น้ำและที่ราบน้ำท่วมถึง หมวดหินภูพานแสดงหลักฐานการสะสมทรายและกรวดในระบบทางน้ำโบราณ ขณะที่หมวดหินโคกกรวดเก็บรักษาหลักฐานสัตว์มีกระดูกสันหลังหลากหลายกลุ่ม ซึ่งมีตัวอย่างสำคัญอยู่ที่แหล่งโคกผาส่วม

เมื่อหินเหล่านี้ถูกเปิดเผยและเปลี่ยนแปลงรูปร่างผ่านกระบวนการผุพังและการกร่อน จึงเกิดภูมิประเทศหลายรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ของอุทยานธรณีอุบลราชธานี

“เสาขัวบันทึกสายน้ำโบราณ ภูพานบันทึกทรายและกรวด และโคกกรวดบันทึกชีวิตยุคไดโนเสาร์ — ร่วมกันเล่าเรื่องราวของแผ่นดินผ่านกาลเวลา”

การศึกษากลุ่มหินโคราชจึงไม่ได้เป็นเพียงการเรียนรู้ชื่อหิน แต่เป็นการเปิดหน้าประวัติศาสตร์โลกผ่านหลักฐานที่ปรากฏอยู่ในธรรมชาติ และเป็นพื้นฐานสำคัญของการอนุรักษ์ การศึกษา และการท่องเที่ยวเชิงธรณีอย่างยั่งยืน

#Geodiversity #กลุ่มหินโคราช #KhoratGroup #หมวดหินเสาขัว #SaoKhuaFormation #หมวดหินภูพาน #PhuPhanFormation #หมวดหินโคกกรวด #KhokKruatFormation #UbonGeopark #อุทยานธรณีอุบลราชธานี #ธรณีวิทยา #ชั้นหิน #สามพันโบก #โคกผาส่วม

เอกสารอ้างอิงที่ตรวจสอบได้

1. กรมทรัพยากรธรณี — ธรณีวิทยาประเทศไทย อธิบายกลุ่มหินโคราช ลำดับหมวดหิน และลักษณะหินแต่ละหน่วย

กรมทรัพยากรธรณี

อ่านข้อมูลกรมทรัพยากรธรณี

2. กรมทรัพยากรธรณี — Lexicon of Stratigraphic Names of Thailand ใช้ตรวจสอบชื่อหน่วยหินและความแตกต่างของกรอบการจำแนกกลุ่มหินโคราช

Front cover_งวด 4_05072013

3. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม — ผาแต้ม ยืนยันหมวดหินเสาขัวบริเวณตอนล่าง และหมวดหินภูพานบริเวณตอนบน

สิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

ดูข้อมูลธรณีวิทยาผาแต้ม

4. กรมทรัพยากรธรณี — สามพันโบก ยืนยันหินทรายและหินทรายเนื้อกรวดหมวดหินภูพาน อายุโดยประมาณ 110 ล้านปี และการเกิดกุมภลักษณ์จากการกัดเซาะ

กรมทรัพยากรธรณี

5. Manitkoon et al. (2022), Fossil Record งานวิจัยซากสัตว์มีกระดูกสันหลังจากแหล่งโคกผาส่วมในหมวดหินโคกกรวด ช่วง Aptian–Albian อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม

6. Rock control on evolution of Khorat Cuesta (2025) งานวิจัยที่ทบทวนลักษณะหิน อายุทางธรณีกาล และความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยหินกับภูมิประเทศบนที่ราบสูงโคราช

De Gruyter Brill

.

----------------------------------

ความหลากหลายทางธรณี (Geodiversity)

----------------------------------

.