.

Geodiversity-08 รอยแตก รอยเลื่อน และโครงสร้างธรณีวิทยา

UBON RATCHATHANI GEOPARK | GEODIVERSITY SERIES

Geodiversity: รอยแตก รอยเลื่อน และโครงสร้างธรณีวิทยา

เหตุใดจึงเกิดหน้าผา ช่องแคบแม่น้ำโขง เสาหิน และหลุมหิน — ค้นพบความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างภายในหินกับภูมิประเทศอันมหัศจรรย์ของอุทยานธรณีอุบลราชธานี

บทนำ: รอยแตกเล็ก ๆ บนหิน อาจเป็นจุดเริ่มต้นของภูมิประเทศอันยิ่งใหญ่

เมื่อยืนอยู่หน้าผาชันริมแม่น้ำโขง เราอาจมองเห็นผนังหินทรายสูงตระหง่านและก้อนหินขนาดใหญ่ที่แยกออกจากกัน แต่หากสังเกตให้ละเอียด จะพบแนวเส้นและรอยแตกที่ทอดผ่านเนื้อหิน บางแนวตั้งตรง บางแนวเอียง และบางแนวตัดผ่านชั้นหินที่สะสมตัวมาตั้งแต่ยุคโบราณ

รอยแตกเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงตำหนิบนพื้นผิวหิน แต่เป็นหลักฐานที่ช่วยให้นักธรณีวิทยาศึกษาประวัติการเปลี่ยนรูปของมวลหิน ตลอดจนทำความเข้าใจว่าเหตุใดภูมิประเทศบางแห่งจึงกลายเป็นหน้าผาสูงชัน ช่องแคบของแม่น้ำ หรือเสาหินที่มีรูปร่างแปลกตา

หินทรายที่เกิดจากการสะสมตะกอนในระบบแม่น้ำโบราณสามารถเกิดรอยแตกขึ้นภายหลังการแข็งตัวเป็นหิน เมื่อแนวรอยแตกเหล่านั้นเปิดโอกาสให้น้ำและกระบวนการผุพังเข้าถึงเนื้อหินได้ง่ายขึ้น หินบางส่วนจึงถูกกร่อนหรือแยกตัวออกจากมวลหินเดิม

ในพื้นที่อุทยานธรณีอุบลราชธานี เราสามารถศึกษาความสัมพันธ์ดังกล่าวจากแหล่งสำคัญ ได้แก่ ผาชัน ปากบ้อง สามพันโบก และกลุ่มเสาเฉลียง ซึ่งแสดงให้เห็นบทบาทของโครงสร้างหินและกระบวนการกัดเซาะในลักษณะที่แตกต่างกัน

งานวิจัยของ Singtuen และ Won-In (2019) เกี่ยวกับพื้นที่ผาชัน–สามพันโบก อธิบายว่าความแตกต่างของอัตราการกร่อนในหินตะกอนมีความสัมพันธ์กับการเกิดหน้าผา หลุมหิน แก่ง และเสาหินธรรมชาติ โดยกล่าวถึงบทบาทของรอยแตกและโครงสร้างทางธรณีวิทยาด้วย

การเรียนรู้เรื่อง รอยแตก รอยเลื่อน และโครงสร้างธรณีวิทยา (Geological Structures) จึงเป็นอีกหนึ่งกุญแจสำคัญในการอ่านประวัติศาสตร์ของแผ่นดินอุบลราชธานี

โครงสร้างธรณีวิทยาคืออะไร

โครงสร้างธรณีวิทยา หมายถึงลักษณะการวางตัวและการเปลี่ยนรูปของหินที่สามารถศึกษาจากหลักฐานทางธรณีวิทยาได้ เช่น การเอียงตัวของชั้นหิน รอยแตก รอยเลื่อน และชั้นหินคดโค้ง

หินตะกอนเริ่มต้นจากการสะสมวัสดุเป็นชั้น ๆ ก่อนเปลี่ยนเป็นหินแข็ง ต่อมาหินอาจได้รับแรงจากกระบวนการภายในเปลือกโลก หรือเกิดการคลายแรงและการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมใกล้พื้นผิว ทำให้เกิดแนวแตกหรือการเปลี่ยนรูปร่าง

ลักษณะสำคัญที่ควรรู้จักมีดังนี้

ความแตกต่างสำคัญที่สุดคือ รอยแตกทุกแนวไม่ใช่รอยเลื่อน เพราะการจัดว่าเป็นรอยเลื่อนต้องมีหลักฐานการเคลื่อนตัวของหินสองด้าน ไม่ใช่พิจารณาจากการมีช่องว่างเพียงอย่างเดียว

คำจำกัดความนี้สอดคล้องกับ U.S. Geological Survey ซึ่งอธิบายว่ารอยเลื่อนเป็นแนวหรือเขตแตกในหินที่เกิดการเคลื่อนตัวสัมพัทธ์ระหว่างมวลหิน

รอยแตกและรอยแยก: ช่องทางที่ธรรมชาติใช้เปลี่ยนแปลงมวลหิน

ภาพเปรียบเทียบรอยแยกกับรอยเลื่อน

รอยแยก (Joint) / รอยเลื่อน (Fault)

ภาพจำลองเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่ผลสำรวจโครงสร้างจริงของแหล่งใดในอุบลราชธานี

รอยแยกในหินอาจเกิดจากความเค้นในเปลือกโลก การคลายแรงเมื่อหินถูกเปิดเผยใกล้พื้นผิว หรือกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพอื่น ๆ โดยรอยแยกบางชุดมีแนวใกล้เคียงกันและปรากฏซ้ำเป็นระยะ

เมื่อมีแนวรอยแยกจำนวนมาก มวลหินอาจถูกแบ่งออกเป็นบล็อกขนาดต่าง ๆ หากน้ำซึมเข้าไปตามแนวเหล่านั้น การผุพังทางเคมีและทางกายภาพสามารถดำเนินลึกเข้าไปในหินได้มากกว่าบริเวณที่ไม่มีรอยแตก

ในระยะต่อมา หินบางส่วนอาจหลุดร่วงหรือถูกกัดเซาะออกไป ทำให้เกิดช่องเว้า ร่องหิน หรือผนังหินที่มีลักษณะเป็นเหลี่ยม

อย่างไรก็ตาม รอยแยกไม่ได้หมายความว่าหินจะต้องพังทลายในทันที เพราะความมั่นคงของมวลหินยังขึ้นอยู่กับทิศทางรอยแตก ระยะห่าง ความต่อเนื่อง ความแข็งแรงของหิน และสภาพแวดล้อมที่เกี่ยวข้อง

รอยเลื่อน: หลักฐานของการเคลื่อนตัวในเปลือกโลก

รอยเลื่อนแตกต่างจากรอยแยกทั่วไป เพราะมีหลักฐานการเคลื่อนตัวของมวลหินสองด้านตามแนวแตก

การเคลื่อนตัวอาจเกิดในแนวดิ่ง แนวราบ หรือเป็นการเคลื่อนตัวร่วมกันหลายทิศทาง นักธรณีวิทยาจึงจำแนกรอยเลื่อนตามลักษณะการเคลื่อนที่ เช่น รอยเลื่อนปกติ (Normal Fault) รอยเลื่อนย้อน (Reverse Fault) และรอยเลื่อนตามแนวระดับ (Strike-slip Fault)

หลักฐานที่ใช้ตรวจสอบอาจประกอบด้วยชั้นหินที่เลื่อนเหลื่อมกัน ผิวรอยเลื่อนที่มีรอยขูดขีด หินแตกบดละเอียดในเขตรอยเลื่อน หรือความสัมพันธ์ของหน่วยหินสองด้าน

ต้องแยกด้วยว่า รอยเลื่อนที่เกิดขึ้นในอดีตไม่จำเป็นต้องเป็นรอยเลื่อนมีพลังในปัจจุบัน การจำแนกสถานะรอยเลื่อนมีพลังต้องพิจารณาข้อมูลธรณีสัณฐาน ธรณีวิทยา อายุการเคลื่อนตัว และหลักฐานแผ่นดินไหว

กรมทรัพยากรธรณีมีฐานข้อมูลรอยเลื่อนมีพลังของประเทศไทยและแผนที่โครงสร้างธรณีวิทยาซึ่งใช้สำหรับตรวจสอบข้อมูลในระดับพื้นที่ โดยไม่ควรสรุปจากรอยแตกที่มองเห็นตามหน้าผาเพียงอย่างเดียว

ผาชัน: หน้าผาหินทรายกับบทบาทของโครงสร้างทางธรณีวิทยา

UBGP-G-005 ผาชัน (Pha Chan Cliff) เป็นแหล่งมรดกธรณีวิทยาที่แสดงหน้าผาหินทรายสูงชันริมแม่น้ำโขง บริเวณบ้านผาชัน อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี

หน้าผาแห่งนี้มีความสำคัญต่อการศึกษาความสัมพันธ์ของชั้นหิน แนวรอยแตก และกระบวนการเปลี่ยนแปลงภูมิประเทศ โดยแนวหน้าผาที่สูงชันช่วยให้เห็นชั้นหินและโครงสร้างต่าง ๆ บนผนังหินได้ชัดเจน

งานวิจัยของ Singtuen และ Won-In (2019) กล่าวถึงบทบาทของการเคลื่อนตัวตามรอยเลื่อนในการเกิดหน้าผาผาชัน และอธิบายว่าพื้นที่ผาชัน–สามพันโบกมีภูมิประเทศที่ได้รับอิทธิพลจากโครงสร้างหินและกระบวนการกัดเซาะของแม่น้ำโขง

อย่างไรก็ตาม การกล่าวว่าหน้าผาเกิดจากรอยเลื่อนควรแยกจากการยืนยันตำแหน่งแนวรอยเลื่อนเฉพาะจุด เพราะการระบุแนวที่แน่นอน ทิศทางการเคลื่อนตัว และช่วงอายุของการเลื่อน จำเป็นต้องมีข้อมูลแผนที่และการตรวจวัดภาคสนามรองรับ

ในทางธรณีสัณฐาน การพัฒนาหน้าผาอาจเกี่ยวข้องกับหลายกระบวนการร่วมกัน ได้แก่ การเกิดรอยแตกในหิน การผุพังตามแนวอ่อนแอ การหลุดร่วงของก้อนหิน และการกัดเซาะที่ฐานหน้าผาหรือพื้นที่ใกล้เคียง

ผาชันจึงเหมาะสำหรับการสื่อความหมายว่า โครงสร้างธรณีวิทยาสามารถเป็นตัวกำหนดแนวอ่อนแอของหิน ขณะที่กระบวนการบนพื้นผิวโลกช่วยปรับแต่งให้เกิดภูมิประเทศที่เห็นในปัจจุบัน

ปากบ้อง: เมื่อแนวรอยแตกมีส่วนกำหนดช่องแคบแม่น้ำโขง

UBGP-G-004 ปากบ้อง (Pak Bong) บริเวณบ้านสองคอน อำเภอโพธิ์ไทร เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของความสัมพันธ์ระหว่างแนวโครงสร้างหินกับรูปร่างร่องน้ำ

คู่มือท้องถิ่นด้านอุทยานธรณีอธิบายว่า หินทรายที่มีความแข็งแต่เปราะในพื้นที่เกิดรอยแตกและรอยแยกที่มีแนวเด่นประมาณตะวันตกเฉียงเหนือ–ตะวันออกเฉียงใต้ แนวดังกล่าวมีส่วนสัมพันธ์กับช่องทางที่แม่น้ำโขงไหลผ่านและกัดเซาะลงไปในเนื้อหิน

รายงานกรมทรัพยากรธรณียังระบุพื้นที่หาดสลึง–ปากบ้องเป็นจุดศึกษาธรณีวิทยาโครงสร้าง ลำดับชั้นหิน และการพังของตลิ่ง โดยพบหินทรายและหินทรายปนกรวดในบริเวณนี้

เมื่อแม่น้ำไหลผ่านบริเวณหินที่ทนทาน การกัดเซาะด้านข้างอาจเกิดขึ้นได้จำกัดกว่าในบางช่วงที่หินอ่อนแอกว่า ขณะที่การกัดเซาะลงลึกและการไหลผ่านแนวรอยแตกสามารถมีบทบาทต่อการพัฒนาร่องน้ำที่ค่อนข้างแคบ

จึงเกิดเป็นตัวอย่างสำคัญของการทำงานร่วมกันระหว่าง โครงสร้างหิน ความทนทานของหิน และพลังของแม่น้ำ

แต่ไม่ควรนำความกว้างของช่องแคบที่มีการอ้างถึงในเอกสารเก่าไปใช้เป็นค่าคงที่ เนื่องจากนิยามจุดวัด ระดับน้ำ และวิธีสำรวจอาจแตกต่างกัน และไม่ควรกล่าวว่าเป็นช่องแคบที่สุดของแม่น้ำโขงทั้งสายโดยไม่มีข้อมูลเปรียบเทียบครบถ้วน

นอกจากนี้ ปากบ้องยังเชื่อมโยงกับภูมิปัญญาการทำประมงของชุมชน โดยการไหลผ่านช่องแคบมีความสัมพันธ์กับการเลือกตำแหน่งจับปลาและการพัฒนาเครื่องมือประมงท้องถิ่น จึงเป็นตัวอย่างที่สะท้อนความเชื่อมโยงระหว่างธรณีวิทยากับวิถีชีวิตอย่างชัดเจน

สามพันโบก: รอยแตกกับกระบวนการสร้างหลุมกุมภลักษณ์

UBGP-G-002 สามพันโบก (Sam Pan Bok Pothole) เป็นแหล่งสำคัญสำหรับศึกษาว่ารอยแตกในหินสามารถมีความสัมพันธ์กับการกัดเซาะของน้ำได้อย่างไร

บนลานหินทรายริมแม่น้ำโขงมีหลุมกุมภลักษณ์จำนวนมาก โดยรูปร่างและขนาดแตกต่างกันตามสภาพการไหล คุณสมบัติของหิน และปัจจัยทางธรณีวิทยาเฉพาะตำแหน่ง

วิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกของ Sirawat Udomsak (2022) จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศึกษาการเกิดและรูปร่างของกุมภลักษณ์ในพื้นที่ผาชัน–สามพันโบก โดยจำแนกหลุมออกเป็นกลุ่มที่ได้รับการควบคุมจากโครงสร้างหิน (Structural-control potholes) และกลุ่มที่ไม่มีโครงสร้างหินเป็นตัวควบคุมเด่นชัด (Non-structural-control potholes)

การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าแนวรอยแตกสามารถมีบทบาทต่อการเริ่มต้นและการพัฒนาหลุมบางประเภท ขณะที่หลุมอีกกลุ่มหนึ่งอาจได้รับอิทธิพลจากลักษณะการหมุนวนของน้ำและตะกอนเป็นสำคัญ

ดังนั้นจึงไม่ถูกต้องหากกล่าวว่าหลุมทุกแห่งของสามพันโบกเกิดจากรอยแตก หรือกล่าวว่าทุกหลุมเกิดจากการหมุนวนของน้ำโดยไม่มีความสัมพันธ์กับโครงสร้างหินเลย

สามพันโบกจึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการศึกษาการทำงานร่วมกันของรอยแตก ความแข็งแรงของหิน และกระแสน้ำ เพื่อให้เข้าใจความหลากหลายของกระบวนการเกิดภูมิประเทศในระบบแม่น้ำ

เสาเฉลียง: รอยแตกช่วยแบ่งหิน ก่อนการผุพังแกะสลักรูปร่าง

เสาเฉลียงเป็นภูมิประเทศหินทรายที่มีลักษณะคล้ายดอกเห็ดหรือแท่นหิน โดยส่วนบนมักมีขนาดใหญ่กว่าส่วนฐาน

ตัวอย่างในอุทยานธรณีอุบลราชธานี ได้แก่ เสาเฉลียงใหญ่ (UBGP-G-006) กลุ่มเสาเฉลียงวัดผานางคอย (UBGP-G-007) และเสาเฉลียงคู่ (UBGP-G-012)

กระบวนการเกิดเสาเฉลียงเกี่ยวข้องกับการผุพังและการกร่อนที่แตกต่างกันของหิน (Differential Weathering and Erosion) โดยแนวรอยแตกสามารถช่วยแบ่งมวลหินเดิมออกเป็นก้อนหรือบล็อก และเปิดโอกาสให้ปัจจัยธรรมชาติทำงานตามแนวอ่อนแอเหล่านั้น

เมื่อหินบางส่วนผุพังและถูกกร่อนออกไปมากกว่า ส่วนที่ทนทานกว่าจึงคงเหลือเป็นหมวกหินและลำเสา

ทั้งนี้ ไม่ใช่เสาเฉลียงทุกแห่งจะมีโครงสร้างรอยแตกแบบเดียวกันหรือมีลำดับการเกิดเหมือนกันทั้งหมด การอธิบายเสาเฉลียงรายแหล่งจึงควรอาศัยข้อมูลเนื้อหิน แนวชั้นหิน และการสำรวจรอยแตกเฉพาะจุด

สิ่งสำคัญคือ รอยแตกเป็นหนึ่งในปัจจัยควบคุมรูปร่าง แต่ไม่ได้เป็นกระบวนการเดียวที่สร้างเสาเฉลียง

จากรอยแตกสู่ความปลอดภัย: ทำไมต้องศึกษาความมั่นคงของหน้าผา

รอยแตกและรอยแยกในหินไม่เพียงมีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ธรณีวิทยา แต่ยังเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของหน้าผาและความปลอดภัยของผู้มาเยือน

เมื่อหินมีแนวรอยแตกหลายชุดตัดกัน อาจเกิดเป็นบล็อกหินที่มีขอบเขตแยกจากมวลหินหลัก หากแนวรอยแตกมีการวางตัวที่เอื้อต่อการเลื่อนหลุด ประกอบกับการผุพังหรือการลดลงของแรงยึดเกาะ ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงจากก้อนหินหล่นหรือการพังของหน้าผาได้

อย่างไรก็ตาม การพบรอยแตกไม่ได้หมายความว่าพื้นที่นั้นกำลังจะพังทันที การประเมินต้องพิจารณาทิศทางรอยแตก ความลาดชัน คุณสมบัติของหิน สภาพน้ำและความชื้น รวมถึงหลักฐานการเคลื่อนตัวของหินร่วมกัน

สำหรับพื้นที่ท่องเที่ยวที่มีหน้าผา ชะง่อนหิน หรือเพิงผา ควรมีการสำรวจและติดตามสภาพอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะบริเวณที่นักท่องเที่ยวเข้าใกล้ขอบผาหรือมีผู้คนรวมตัวอยู่ด้านล่าง

การใช้ความรู้ธรณีวิทยาเพื่อจัดการความปลอดภัยจึงเป็นประโยชน์สำคัญที่เชื่อมโยงการวิจัยเข้ากับการบริหารจัดการอุทยานธรณีโดยตรง

การสำรวจโครงสร้างธรณีวิทยา: นักธรณีวิทยาศึกษาอะไรบ้าง

การศึกษาโครงสร้างธรณีวิทยาในภาคสนามจำเป็นต้องใช้ข้อมูลมากกว่าการถ่ายภาพรอยแตกเพียงอย่างเดียว นักธรณีวิทยาจะตรวจสอบทิศทางและมุมเอียงของชั้นหินและรอยแตก ระยะห่างระหว่างแนวแตก ความต่อเนื่อง สภาพพื้นผิว และหลักฐานการเคลื่อนตัวของหิน

เครื่องมือสำคัญ ได้แก่ เข็มทิศธรณีวิทยา เครื่องระบุตำแหน่ง แผนที่ธรณีวิทยา ภาพถ่าย และแบบบันทึกข้อมูลภาคสนาม

นอกจากนี้ยังสามารถใช้ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม แบบจำลองความสูงภูมิประเทศ (DEM) และเทคโนโลยี GIS เพื่อศึกษาลักษณะแนวเส้นภูมิประเทศหรือ Lineaments ซึ่งอาจสัมพันธ์กับโครงสร้างหิน

แต่แนวเส้นที่เห็นจากภาพถ่ายดาวเทียมไม่ได้เป็นรอยเลื่อนเสมอไป เพราะอาจเป็นแนวลำน้ำ ขอบชั้นหิน หรือรูปแบบภูมิประเทศอื่น จึงต้องตรวจสอบภาคสนามประกอบ

กรมทรัพยากรธรณีมีชุดข้อมูล เส้นโครงสร้างทางธรณีวิทยามาตราส่วน 1:250,000 ซึ่งรวบรวมแนวรอยเลื่อน รอยแตก และรอยคดโค้ง สามารถใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับการศึกษาระดับภูมิภาคได้

การอนุรักษ์: รักษาโครงสร้างหินและหลักฐานประวัติศาสตร์โลก

รอยแตก รอยเลื่อน ชั้นหิน และผิวสัมผัสระหว่างหน่วยหินเป็นหลักฐานที่ช่วยอธิบายการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลกในอดีต การทำลายหรือเปลี่ยนแปลงบริเวณเหล่านี้อาจทำให้ข้อมูลที่มีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์สูญหายไป

การอนุรักษ์จึงควรรวมถึงการไม่ขีดเขียน กะเทาะ หรือขุดเจาะหินโดยไม่ได้รับอนุญาต และไม่ปรับแต่งหน้าผาหรือชะง่อนหินเพื่อกิจกรรมท่องเที่ยวโดยไม่มีการประเมินผลกระทบ

สำหรับอุทยานธรณีอุบลราชธานี ควรให้ความสำคัญกับการสำรวจแนวรอยแตกของแหล่งสำคัญ และบันทึกข้อมูลที่จำเป็นต่อทั้งการเรียนรู้และการบริหารความเสี่ยง

รายการนี้เป็นข้อเสนอการดำเนินงาน ไม่ใช่การยืนยันว่ามีการสำรวจและประเมินครบแล้ว

สรุป: รอยแตกเล็ก ๆ ที่บอกเล่าเรื่องราวของแผ่นดิน

รอยแตก รอยเลื่อน และโครงสร้างธรณีวิทยาเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจการเปลี่ยนรูปของหินและความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการภายในเปลือกโลกกับการเปลี่ยนแปลงบนพื้นผิว

ในพื้นที่อุทยานธรณีอุบลราชธานี โครงสร้างเหล่านี้มีความสัมพันธ์กับภูมิประเทศที่หลากหลาย ทั้งหน้าผาผาชัน ช่องแคบปากบ้อง หลุมกุมภลักษณ์สามพันโบก และกลุ่มเสาเฉลียงธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม รูปร่างภูมิประเทศไม่ได้เกิดจากโครงสร้างหินเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากการทำงานร่วมกันของชนิดหิน แนวรอยแตก การผุพัง การกร่อน และกระแสน้ำตลอดช่วงเวลาที่ยาวนาน

“รอยแตกบอกเรื่องราวของหิน สายน้ำขยายร่องรอยแห่งกาลเวลา และธรรมชาติสร้างภูมิประเทศให้มนุษย์ได้เรียนรู้”

การศึกษาโครงสร้างธรณีวิทยาจึงเป็นอีกหนึ่งพื้นฐานสำคัญของ Geodiversity ที่ช่วยเชื่อมโยงความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ การอนุรักษ์ และความปลอดภัยของผู้มาเยือนไว้ด้วยกัน

ตารางตัวอย่างแหล่งเรียนรู้ในอุทยานธรณีอุบลราชธานี

#Geodiversity #โครงสร้างธรณีวิทยา #GeologicalStructures #รอยแตก #รอยเลื่อน #Joint #Fault #UbonGeopark #อุทยานธรณีอุบลราชธานี #มรดกธรณี #ผาชัน #ปากบ้อง #สามพันโบก #เสาเฉลียง #ธรณีสัณฐาน

เอกสารอ้างอิงที่ตรวจสอบได้

1. Singtuen, V. & Won-In, K. (2019). Geoheritage Sites and Geoconservation at Pha Chan – Sam Phan Bok Geopark, Ubon Ratchathani Province, Thailand. Geoconservation Research, 2(1). DOI: 10.30486/gcr.2019.664490 — ใช้อ้างอิงธรณีสัณฐานและโครงสร้างหินบริเวณผาชัน–สามพันโบก

oiccpress.com

อ่านบทความวิจัย

2. Udomsak, S. (2022). Typology and formation of pothole along the Mekong river and erosional processes. วิทยานิพนธ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย — ใช้อ้างอิงการจำแนกกุมภลักษณ์ที่สัมพันธ์กับโครงสร้างหินและกระแสน้ำ

Chula Digital Collections

อ่านข้อมูลวิทยานิพนธ์

3. กรมทรัพยากรธรณี — คู่มือศึกษาธรณีวิทยาบริเวณหาดสลึง–ปากบ้อง ซึ่งกล่าวถึงหินทราย ลำดับชั้นหิน และธรณีวิทยาโครงสร้าง

กรมทรัพยากรธรณี

ดูเอกสารกรมทรัพยากรธรณี

4. U.S. Geological Survey — คำอธิบายรอยเลื่อนและการจำแนกประเภทตามทิศทางการเคลื่อนตัว

U.S. Geological Survey

อ่านคำอธิบายรอยเลื่อน

5. กรมทรัพยากรธรณี — ชุดข้อมูลเส้นโครงสร้างทางธรณีวิทยา มาตราส่วน 1:250,000 ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงสำหรับตรวจสอบแนวโครงสร้างระดับภูมิภาค ระบบบัญชีข้อมูลกรมทรัพยากรธรณี ดูชุดข้อมูลโครงสร้างธรณีวิทยา

.

----------------------------------

ความหลากหลายทางธรณี (Geodiversity)

----------------------------------

.